.

Upamiętnianie jako jedno z ustawowych zadań IPN

Pomnik Niepodległości i Bitwy Warszawskiej w Mirkowie Pomnik Niepodległości i Bitwy Warszawskiej w Mirkowie
.

[i]Mirosław Leśniewski OBUWiM, Delegatura IPN w Opolu Wojciech Trębacz Naczelnik OBUWiM IPN we Wrocławiu[/i]

Dopiero kilka lat temu w zakresie ustawowych zadań Instytutu Pamięci Narodowej znalazło się upamiętnienie walk i męczeństwa.

Zadanie to jest realizowane przez szereg zróżnicowanych działań m.in.: inicjowanie opieki nad miejscami walk i męczeństwa; współdziałanie w organizowaniu obchodów, uroczystości, przedsięwzięć wydawniczych i wystawienniczych; popularyzowanie za pomocą środków masowego przekazu miejsc, wydarzeń i postaci historycznych związanych z walkami i męczeństwem; ocenianie stanu opieki nad miejscami i trwałymi obiektami pamięci narodowej, w szczególności nad grobami i cmentarzami wojennymi, cmentarzami ofiar totalitarnego terroru; opiniowanie pod względem historycznym wniosków o trwałe upamiętnienie miejsc i wydarzeń historycznych, a także wybitnych postaci związanych z dziejami walk i męczeństwa oraz dokonywanie trwałych upamiętnień faktów, wydarzeń i postaci związanych z miejscami walk i męczeństwa. I właśnie to ostatnie, najbardziej wyraziste, może posłużyć jako ilustracja działań Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa we Wrocławiu na terenie Dolnego Śląska i Opolszczyzny.

Warto wymienić kilka przykładów ilustrujących zagadnienia mające fundamentalne znaczenie dla pielęgnowania pamięci o ważnych postaciach polskiej historii, krzewienia patriotycznych postaw oraz wydobywania z zapomnienia ludzi i wydarzeń, które w świadomości współczesnej, z różnych przyczyn przestały pełnić rolę przewodnika historycznego.

Można wyszczególnić kilkanaście wydarzeń z ostatnich trzech lat: 7 maja 2018 r. odsłonięcie tablicy upamiętniającej osoby internowane i represjonowane w stanie wojennym umieszczonej na murze okalającym więzienie przy ul. Kleczkowskiej we Wrocławiu. 27 września 2018 r. uroczystość poświęcona Jerzemu Woźniakowi – żołnierzowi AK, wieloletniemu Prezesowi Okręgu Dolnośląskiego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Odsłonięcie tablicy połączone z nadaniem imienia Pułkownika najbardziej reprezentacyjnemu miejscu w Dolnośląskim Urzędzie Wojewódzkim – Sali Kolumnowej. Stulecie Odzyskania Niepodległości było znakomitym pretekstem do wielu uroczystości. Trwałe upamiętnienia z tej okazji to m.in.: odsłonięcie 14 listopada 2018 r. obelisku „W Stulecie Odzyskania Niepodległości przez Polskę” w miejscowości Olszówka w gminie Twardogóra. Pomnik powstał wspólnym wysiłkiem OBUWiM oraz mieszkańców trzech wsi: Olszówka, Trzy Chałupy i Gola Mała; odsłonięcie tablicy „Hołd i Chwała Naszym Matkom” w Stulecie Odzyskania Niepodległości 25 listopada 2018 r. w Kościele Garnizonowym - Bazylice Mniejszej pod wezwaniem św. Elżbiety we Wrocławiu; od sierpnia 2020 roku w Mirkowie, na skwerze pamięci, stoi imponujący pomnik Niepodległości i Bitwy Warszawskiej.

Szczególnym wydarzeniem były prace poszukiwawcze i memoratywne w obszarze byłego lotniska w Starym Grodkowie. W 2016 roku odbyły się pierwsze oficjalne uroczystości na tzw. „polanie śmierci”. Choć specjaliści z Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN nadal pracowali w okolicznym, trudnym leśnym terenie, natrafiając wciąż na nowe dowody tamtejszej zbrodni, grupy entuzjastów związane z rodzinami pomordowanych żołnierzy mjr. Henryka Flamego ps. „Bartek”, zorganizowały obchody 70. rocznicy mordu na żołnierzach NSZ VII Okręgu Śląskiego. Instytut Pamięci Narodowej był obecny od samego początku przy realizacji przedmiotowych uroczystości m.in. z racji zaangażowania wynikającego z trwających wciąż prac sondażowo-ekshumacyjnych. Uroczystość ta, której elementem centralnym były liturgia w intencji pomordowanych, apel poległych oraz salut Kompanii Honorowej Wojska Polskiego, miała znaczenie symboliczne, dając początek trwałemu upamiętnieniu miejsca kaźni żołnierzy „Bartka”. W roku 2018, dnia 29 września na grodkowskiej „polanie śmierci” odbyły się kolejne uroczystości upamiętniające zabitych żołnierzy NSZ, których punktem centralnym było wmurowanie kamienia węgielnego pod planowaną budowę pomnika.

Niecały rok później, dnia 5 czerwca 2019 roku dokonano oficjalnego, uroczystego odsłonięcia pomnika – miejsca pamięci, ku czci pomordowanych żołnierzy zgrupowania partyzanckiego Narodowych Sił Zbrojnych VII Okręgu Śląskiego majora Henryka Flamego ps. „Bartek” przez UB i NKWD. Innym upamiętnieniem, które stało się uroczystością cykliczną, jest celebrowanie wspomnienia tzw. „Oświęcimskiego Marszu Śmierci”, związanego z uroczystościami wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau dnia 27 stycznia 1945 r. Kilkanaście dni przed zajęciem oświęcimskich terenów obozowych przez Armię Czerwoną, hitlerowcy zarządzili natychmiastową deportacje pozostałych w obozie, kilkunastu tysięcy więźniów. Nie bacząc na trudne zimowe warunki, kolumny wycieńczonych, przemarzniętych jeńców pędzono dziesiątkami kilometrów w kierunku zachodnim. Zrządzeniem losu wiele z tras owych nieludzkich deportacji, przebiegało przez obszar dzisiejszej Opolszczyzny. W związku z powyższym IPN wyszedł z inicjatywą, aby pierwsze upamiętnienie „marszu śmierci” na ziemi opolskiej, dokonane 21 stycznia 2017 roku w miejscowości Kałków (gm. Otmuchów, pow. nyski), stało się początkiem dorocznej uroczystości, upamiętniającej kolejne miejsca etapowe przedmiotowego marszu. W związku z powyższym już następnego roku (2018), dnia 3 stycznia dokonano odsłonięcia tablicy memoratywnej w miejscowości Baborów (pow. głubczycki), a rok później (22 lutego 2019 r.) podobne upamiętnienie odsłonięto w miejscowości Racławice Śląskie (gm. Głogówek, pow. prudnicki). Jak dotąd, ostatnim z miejsc związanych z upamiętnianiem „marszu śmierci”, stała się wieś Niemysłowice (gm. Prudnik, pow. prudnicki) – 27 lutego 2020 r. Tym razem uroczystość zbiegła się z 75. rocznicą wyruszenia marszów śmierci oraz wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau. W tej przestrzeni historycznej należy wymienić również odsłonięcie pomnika Ofiar Niemieckiego Reżimu Nazistowskiego w Grabach. 25 listopada 2019 r. w obecnej dzielnicy Strzegomia, a wcześniej wsi Grabinie (niem. Gräben), od marca 1943 r. funkcjonował obóz pracy przymusowej. Do niedawna nie była znana dokładna jego lokalizacja, ale dzięki pracy badaczy z IPN, Muzeum Gross-Rosen oraz zdjęciom lotniczym wykonanym przez samoloty alianckie w 1944 roku (pozyskanych ze Stanów Zjednoczonych) udało się to ustalić.

W 80. rocznicę rozpoczęcia II wojny światowej. Z inicjatywy Biura postanowiono wykonać tablicę memoratywną, upamiętniającą cywilne ofiary ataków niemieckiego lotnictwa w pierwszych dniach września 1939 roku. Jako miejsce zawieszenia przedmiotowej tablicy, wybrano przedwojenny hangar byłego, niemieckiego lotniska w Polskiej Nowej Wsi pod Opolem. Na koniec uroczystości z terenu lotniska wystartował „bieg pamięci” – sztafeta złożona z młodzieży polskiej i niemieckiej na dystansie: Polska Nowa Wieś – Wieluń.

Inną inicjatywą, która zyskała status uroczystości cyklicznej, jest upamiętnianie pod hasłem „Wierni Polsce”. Idea polega na umieszczaniu tablic pamiątkowych na terenie budynków stanowiących placówki edukacyjne, których uczniowie w latach stalinowskich tworzyli młodzieżowe organizacje antykomunistyczne. Dotychczas zawieszono przedmiotowe tablice w Jeleniej Górze, Paczkowie i w Opolu. Inną forma trwałych upamiętnień jest renowacja lub nawet budowa nowych grobów-pomników.

Najbardziej spektakularnym wydarzeniem była restauracja nagrobka gen. Józefa Benedykta Łączyńskiego. W dwusetną rocznicę śmierci generała pomnik został znacząco przebudowany i odnowiony. Mogiła jest wpisana do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski prowadzonej przez Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa. Burzliwe losy państwa i narodu spowodowały to, że kres życia niektórych osób czynnie zaangażowanych w walkę o Niepodległość nastąpił na ziemi dolnośląskiej.

Odnajdujemy groby legionistów, powstańców wielkopolskich, powstańców śląskich, żołnierzy z Błękitnej Armii, uczestników walk o Lwów, żołnierzy krwawych zmagań z bolszewikami. Zapobiegamy ich niszczeniu i zapomnieniu. Wszystkie działania odbywają się we współpracy i na rzecz społeczności lokalnych. Inauguracja projektu OCALAMY nastąpiła 23 października 2018 roku. Projekt w założeniu ma wzmocnić więzi międzypokoleniowe i ugruntować poczucie tożsamości mieszkańców tworzących polskie dziedzictwo regionu. Jego istotnym zadaniem jest również przywrócenie w świadomości lokalnej zapomnianych bohaterów oraz rozbudzenie zainteresowania historią najnowszą Polski. Do tej pory znakiem „Ojczyzna Swemu Obrońcy” i „Ocalamy Pamięć” uhonorowano ponad sto mogił.

Nie sposób wymienić wszystkich inicjatyw. OBUWiM był i jest czynnie, merytorycznie i finansowo, zaangażowany jeszcze przynajmniej w kilkanaście projektów memoratywnych na obszarze dwóch śląskich województw.

.

plus.gazetawroclawska.pl

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2021 Polska Press Sp. z o.o.