Dla (…) godnego upamiętnienia i upowszechnienia postaw (…) Ocalamy pamięć o wydarzeniach 1920 roku

Czytaj dalej
Przemysław Mandela, Wojciech Trębacz IPN Wrocław

Dla (…) godnego upamiętnienia i upowszechnienia postaw (…) Ocalamy pamięć o wydarzeniach 1920 roku

Przemysław Mandela, Wojciech Trębacz IPN Wrocław

Tak jak w przypadku roku 1918, również odwołanie się do historii i pamięci wydarzeń roku 1920 jest realizowane na Dolnym Śląsku poprzez wykorzystanie projektu OCALAMY. Jego ideą, w realiach historii Polski, jest odszukanie, uhonorowanie i następnie możliwa opieka nad grobami osób, dla których kres życia nastąpił na ziemi dolnośląskiej. Odnajdujemy groby legionistów, powstańców wielkopolskich, powstańców śląskich, jak również żołnierzy krwawych zmagań z bolszewikami i szerzej walk o kształt wschodnich granic Rzeczpospolitej. W niektórych wypadkach jest to uratowanie grobu przed likwidacją, w innych rewitalizacja lub też oddanie honoru poprzez pojawienie się znaku „Ojczyzna Swemu Obrońcy”.

W przypadku wojny bolszewickiej możemy wymienić przynajmniej kilka biogramów osób uhonorowanych w ramach projektu.

Józef Sierociński, ur. 12 listopada 1891 r. w Łodzi, zm. 2 stycznia 1955 r. Kamiennej Górze. Kapitan Wojska Polskiego, wybitny działacz Związku Sokolstwa Polskiego w USA. Komendant Sokolej Szkoły Podchorążych w Kanadzie, Szef Wydziału Rekrutacji ochotników z USA do Błękitnej Armii Polskiej gen. Józefa Hallera we Francji, współtwórca Błękitnej Armii we Francji. Członek polskiej misji wojskowej na Syberii. Adiutant gen. Józefa Hallera podczas jego wizyty w Stanach Zjednoczonych w 1923 r. Pochowany na Cmentarzu Komunalnym przy ul. Katowickiej w Kamiennej Górze.

Antoni Bil, ur. 13 grudnia 1893 r. w Marianowicach, zm. 19 października 1953 r. w Kamiennej Górze. Żołnierz wojny polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej. W 1918 roku rozpoczął służbę wojskową w nowo organizowanych oddziałach niepodległego państwa polskiego w IV Szwadronie Radom. Podczas wojny polsko-bolszewickiej walczył na Wileńszczyźnie. Pochowany na Cmentarzu Komunalnym przy ul. Katowickiej w Kamiennej Górze.

Alfons Jabłoński, ur. 19 marca 1899 r. w miejscowości Sternberg (Niemcy), zm. 9 października 1946 r. we Wrocławiu. W latach 1916-1918 walczył w armii austro-węgierskiej na froncie albańskim. W lutym 1919 roku ochotniczo wstąpił do Wojska Polskiego. Został zweryfikowany w stopniu podporucznika i przydzielony do 8. Pułku Piechoty Legionów, biorąc udział m.in. w bitwie nad Niemnem. W Wojsku służył jako oficer zawodowy. Wybuch wojny we wrześniu 1939 roku zastał go w batalionie KOP „Sarny” stacjonującym na granicy ze Związkiem Radzieckim. Uniknął niewoli i przedostał się do Warszawy, gdzie od 1940 roku włączył się w działalność konspiracyjną w ZWZ-AK. W 1941r. pełnił funkcję instruktora wyszkolenia wojskowego Szarych Szeregów. Od 1943 r. dowodził Inspektoratem Zachodnim Gródek Jagielloński, w tym samym roku został szefem Wydziału operacyjnego Komendy Okręgu Lwów AK. W lipcu 1944 r. został szefem sztabu Okręgu Lwów „NIE”, zaś w grudniu 1945 r. w związku z włączeniem Lwowa do ZSRR wyjechał w głąb Polski. Był działaczem powojennego podziemia antykomunistycznego, od stycznia 1946 r. kierował Wydziałem Organizacyjnym Okręgu Jelenia Góra „Zachód” Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (WiN). Był też pełniącym obowiązki zastępcy kierownika Okręgu Jelenia Góra „Zachód” WiN – ppłk. Bolesława Tomaszewskiego, a następnie od 20 maja 1946 r. pełniącym obowiązki kierownika Okręgu. Został aresztowany w Jeleniej Górze pod przybranym nazwiskiem w dniu 9 czerwca 1946 r. i osadzony w więzieniu we Wrocławiu. W brutalnym śledztwie pozostał do końca nieugięty i odmawiał zeznań. Zmarł na gangrenę 9 października 1946 r. Jego grób odnaleziono na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu w 1988 r.

Aleksander Weraksa, ur. 2 lutego 1891 r. w Mińsku Litewskim, zm. 16 sierpnia 1964 r. w Strzelinie. Powołany do armii rosyjskiej 25 lipca 1914 r. Po skończeniu szkoły oficerskiej w Pskowie skierowany został na front, gdzie brał udział w walkach niemiecko-rosyjskich. Kiedy gen. Dowbor-Muśnicki stworzył I Korpus Polski w Rosji wstąpił w jego szeregi 25 listopada 1917 r. i przydzielony został do tzw. Legii Rycerskiej. W styczniu 1918 dostał się do niewoli bolszewickiej, z której zbiegł wraz z 21 oficerami polskimi. W lutym 1919 wstąpił do 4. Dywizji gen. Lucjana Żeligowskiego. 14 lipca 1919 r. przydzielony do 40. Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich, z którym przeszedł całą wojnę polsko-bolszewicką, jako oficer kompanii, następnie dowódca kompanii i dowódca batalionu. Pochowany na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu.

Lesław Węgrzynowski, ur. 15 września 1885 r. w Rohatyniu, zm. 10 czerwca 1956 r. we Wrocławiu. Był farmakologiem, ftyzjatrą i pionierem walki z gruźlicą w Polsce. W czasie I wojny światowej służył jako szef sanitarny w Legionie Wschodnim, był dwukrotnym uczestnikiem walk o Lwów (1918, 1939), lekarzem naczelnym Lwowskiego Okręgowego Inspektoratu Armii Ochotniczej, a także żołnierzem Armii Krajowej i Powstańcem Warszawskim. Działał w Radzie Pomocy Żydom „Żegota”. Awansowany do stopnia Majora Lekarza 1.06.1919 r. Od 1945 r. był Dyrektorem Sanatoriów Przeciwgruźliczych w Bukowcu i Obornikach Śląskich. Związany był ze środowiskiem naukowym Wrocławia. W 1951 r. został usunięty z kadry naukowej Akademii Medycznej we Wrocławiu jako osoba „politycznie bez wartości”. Pochowany na Cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu przy ul. Bujwida.

Mieczysław Rożałowski, ur. 18 lipca 1883 r., zm. 3 kwietnia 1950 r. W roku 1918 odpowiedział na wezwanie Rady Regencyjnej, wzywającej wojskowych Polaków do kraju. Dostał się do Polski w lutym 1919 r., gdzie został przyjęty do Wojska Polskiego w stopniu majora. W styczniu 1920 przeniesiony do 14. Pułku Ułanów Jazłowieckich na stanowisko zastępcy dowódcy pułku. W pułku tym przebywał do końca wojny polsko-bolszewickiej, biorąc udział we wszystkich walkach swojej jednostki. Otrzymał za nie osobiste podziękowania od Naczelnika Państwa Marszałka Józefa Piłsudskiego. Pochowany na nieczynnym cmentarzu przy ul. Krzyckiej we Wrocławiu.

Wojciech Grodzki, ur. 9 kwietnia 1898 r. w Parzęczewie, zm. 1 października 1976 r. w Oleśnicy. Brał udział w Powstaniu Wielkopolskim, służąc w 1. Kompanii Jarocińskiej pod dowództwem Bronisława Kirschnera. Brał udział w wyzwoleniu Jarocina, Krotoszyna, Zdun oraz Ostrowa Wielkopolskiego. Walczył pod Rawiczem, Zakrzewem oraz Łaszczynem w lutym 1919 roku. Po zakończeniu Powstania wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej na Wileńszczyźnie nad rzeką Wilejką. Pochowany na cmentarzu komunalnym w Oleśnicy przy ul. Wojska Polskiego.

Jan Dłutek, ur. 22 czerwca 1881 r., zm. 24 września 1956 r. w Wałbrzychu. Służył jako kapelmistrz jeszcze przed wybuchem I wojny światowej, w armii rosyjskiej. Do bitwy pod Kaniowem prowadził pluton trębaczy 5. Pułku Ułanów II Korpusu Polskiego. Był kapelmistrzem, inicjatorem powstania plutonu trębaczy i Marsza Pułkowego. Skomponował również melodię pod Hymn Ułana Jazłowieckiego, napisanego przez Władysława Nowackiego, który to z kolei rozpoczął tradycję pielgrzymowania do klasztoru w Jazłowcu na dzień 8 grudnia. Swój pluton wraz z pułkiem przyprowadził do Polski. Brał udział w zagonie na Koziatyn oraz wyprawie kijowskiej. W obliczu kontrofensywy bolszewickiej porucznik Dłutek stanął na wysokości zadania, wraz ze swoimi trębaczami osłaniając odwrót taborów odciętych od pułku, przebijając się przez pierścienie wroga. W idealnym porządku doprowadził też powierzony Mu pododdział do Lwowa, do siedziby kadry Pułku. Za swoją żołnierską postawę, jako jeden z pierwszych, otrzymał Krzyż Walecznych. Pochowany na cmentarzu parafii św. Aniołów Stróżów, przy ul. Przemysłowej w Wałbrzychu.

Agnieszka Wojtkowiak, ur. 21 stycznia 1898 r. w Bydgoszczy, zm. 16 lutego 1985 r. w Bierutowie. Agnieszka Wojtkowiak (z domu Jabłońska) pracowała jako siostra Czerwonego Krzyża w Szpitalu Wojskowym w Bydgoszczy. Jako sanitariuszka pracowała w okresie od 1 kwietnia 1921 r. do 29 marca 1922 r. w szpitalu polowym nr 403. Po II wojnie światowej angażowała się w prace społeczne i organizację życia wśród pierwszych mieszkańców Bierutowa. Pochowana na Cmentarzu Komunalnym w Bierutowie, przy ul. Wrocławskiej.

W ramach realizacji ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski udało nam się wpisać do ewidencji grobów, do tej chwili, kilkanaście mogił osób związanych z walkami roku 1920 i pochowanych na terenie Dolnego Śląska i Opolszczyzny.

Franciszek Michalski, ur. 14 listopada 1899 r., zm. 10 grudnia 1982 r. Uczestnik obrony Lwowa w 1918 r., a później żołnierz Wojska Polskiego w szeregach 38. Lwowskiego Pułku Piechoty. Pochowany na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu.

Michał Michalski, ur. 13 września 1894 r., zm. 29 lipca 1976 r. Żołnierz Legionów Polskich w szeregach 6. Pułku Piechoty oraz 1. Pułku Artylerii. W 1918 r. brał udział w walkach o Lwów, w czasie których został ranny. W czasie trwania wojny polsko-bolszewickiej służył w 40. Pułku Piechoty. Pochowany na cmentarzu komunalnym w Kędzierzynie-Koźlu.

Stefan Dobrowolski, ur. 24 grudnia 1895 r., zm. 3 maja 1978 r. Żołnierz Legionów Polskich i uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, odznaczony w 1938 roku Medalem Niepodległości. Pochowany na cmentarzu parafialnym pw. Jana Chrzciciela w Jeleniej Górze Cieplicach, przy ul. Jagiellońskiej.

Józef Wojtkowiak, ur. 3 lutego 1899 r., zm. 25 marca 1982 r. Powstaniec Wielkopolski i uczestnik wojny polsko-bolszewickiej. Pochowany na Cmentarzu Komunalnym w Bierutowie, przy ul. Wrocławskiej.

Franciszek Prager, ur. 2 grudnia 1889 r., zm. 26 grudnia 1961 r. Uczestnik walk o Lwów w 1918 roku. Pochowany na Cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu przy ul. Bujwida.

Franciszek Dobrzański, ur. 5 marca 1895 r., zm. 11 listopada 1972 r. Żołnierz Legionów Polskich, uczestnik wojny polsko-ukraińskiej oraz polsko-bolszewickiej. Pochowany na Cmentarzu Komunalnym przy ul. Katowickiej w Kamiennej Górze.

Bolesław Orliński, ur. 13 kwietnia 1899 r., zm. 28 lutego 1992 r. w okresie I wojny światowej walczył w armii rosyjskiej, z której przeszedł w 1917 roku do I Korpusu Polskiego gen. Dowbor-Muśnickiego. Po jego rozbrojeniu przez Niemców uniknął niewoli i przedostał się do kraju, gdzie wstąpił w szeregi Wojska Polskiego. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej jako podoficer kawalerii. Później wystąpił jednak o przeniesienie do lotnictwa. Ukończył Niższą Szkołę Pilotów w Bydgoszczy, po czym wyższą szkołę pilotażu. W 1923 został instruktorem w Wyższej Szkole Pilotów w Grudziądzu. Pochowany na cmentarzu parafialnym Św. Rodziny we Wrocławiu przy ul. Smętnej.

Jan Dzierżykraj-Morawski, ur. 1 grudnia 1900 r., zm. 22 lipca 1977 r. Jan Kanty Dzierżykraj-Morawski h. Nałęcz w latach 1915-1918 brał czynny udział w konspiracyjnym Towarzystwie im. Tomasza Zana, mającym na celu kształcenie młodzieży polskiej w zaborze pruskim. Od 1918 roku działał w Tajnym Komitecie Wojskowym. 28 grudnia 1918 r. wstąpił do Wielkopolskiej Armii Powstańczej, zasilając szeregi tworzącego się pułku Wielkopolskiej Jazdy Ochotniczej (późniejszego 15. Pułku Ułanów). Wedle przekazów rodzinnych to on, jako pierwszy miał wywiesić na poznańskim ratuszu biało-czerwony sztandar. Brał udział w walkach powstańczych na północy Wielkopolski, pod Szubinem. W wojnie polsko-bolszewickiej walczył w randze podporucznika w 26. Pułku Ułanów w jego bojach toczonych na terenie dzisiejszej Białorusi. Po wojnie uzyskał dyplom magistra nauk ekonomicznych. W latach 1923-1926 pełnił funkcję zastępcy dyrektora generalnego Rady Naczelnej Przemysłu Cukrowniczego, w latach 1924-1936 był członkiem Zarządu i dyrektorem Biura Ekonomicznego Izb i Organizacji Rolniczych Zachodniej Polski, radcą Izby Rolniczej oraz organizatorem i przewodniczącym Związku Wytwórców Jęczmienia Browarnego, a także przewodniczącym Międzyizbowej Komisji ds. Handlu Wewnętrznego przy Związku Izb i Organizacji Rolniczych Zachodniej Polski. W roku 1931 był członkiem polskiej delegacji podczas rozmów gospodarczych z Niemcami. W roku 1939 był członkiem polskiej delegacji na obrady Ligi Narodów w Genewie. Od 1938 roku do wybuchu wojny pełnił funkcję prezesa Wielkopolskiej Izby Rolniczej. Po zakończeniu drugiej wojny światowej osiedlił się na Dolnym Śląsku, zostając dyrektorem Jeleniogórskiego Okręgu Państwowych Nieruchomości Ziemskich z siedzibą w Legnicy. Po przeprowadzce do Wrocławia został dyrektorem Biblioteki Głównej Wyższej Szkoły Rolniczej. Pochowany na Cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu przy ul. Bujwida.

Józef Uruski, ur. 10 kwietnia 1896 r., zm. 1 grudnia 1978 r. Służbę w Wojsku Polskim rozpoczął w 1918 roku, biorąc udział w wojnie polsko-bolszewickiej, m.in. w operacji zajęcia Kijowa w maju 1920 roku. Po demobilizacji rozpoczął służbę w 23. Batalionie Celnym, która trwała do sierpnia 1923 roku, kiedy to został przeniesiony do rezerwy. W okresie międzywojennym pracował jako gajowy w lasach państwowych w powiecie czortkowskim. W 1944 roku został zmobilizowany do 4. Pułku Piechoty ludowego Wojska Polskiego, w składzie którego dotarł na ziemie zachodnie, gdzie osiadł po demobilizacji. Pochowany na cmentarzu parafialnym w Obornikach Śląskich.

Wincenty Banach, ur. 8 marca 1894 r., zm. 17 grudnia 1969 r. Żołnierz Legionów Polskich i uczestnik wojny polsko-bolszewickiej. Po wojnie osadnik wojskowy na Draźnie na Białorusi. W 1940 roku deportowany w głąb ZSRR. Pochowany na cmentarzu w Strupinie, gmina Prusice.

Julian Waszkiewicz, ur. 1 września 1888 r., zm. 17 stycznia 1994 r. Żołnierz Legionów Polskich i uczestnik wojny polsko-bolszewickiej w szeregach 2. Pułku Artylerii Polowej. Pochowany na cmentarzu komunalnym w Kamiennej Górze.

W stulecie Bitwy Warszawskiej Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN we Wrocławiu, wraz z Dolnośląskim Urzędem Wojewódzkim, uhonoruje kolejne osoby, których mogiły zostały już zlokalizowane.

https://ipn.gov.pl/pl

Przemysław Mandela, Wojciech Trębacz IPN Wrocław

plus.gazetawroclawska.pl

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2020 Polska Press Sp. z o.o.