.

Badania naukowe IPN

Konferecja Triduum Historicum z 2019 r Konferecja Triduum Historicum z 2019 r
.

dr hab. prof. UWr Robert Klementowski Naczelnik Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN we Wrocławiu

Jednym z najważniejszych zadań Instytutu Pamięci Naukowej od początku jego istnienia było prowadzenie badań naukowych. Wraz z powstaniem IPN do dyspozycji naukowców trafił bowiem olbrzymi zasób niedostępnych dotąd materiałów źródłowych, które dawały możliwość zarówno podejmowania zupełnie nowych tematów badawczych, weryfikację funkcjonujących dotąd ustaleń i w końcu uzupełnianie tzw. białych plam w dziejach Polski XX wieku.

Do 2016 r. pion naukowy był częścią Biura Edukacji Publicznej, został wówczas wydzielony jako Biuro Badań Historycznych. Przez wszystkie te lata nie zmieniły się jednak cele i tematy badawcze. Zgodnie z ustawą o IPN do zasadniczych zadań Biura należy prowadzenie badań nad kilkoma zasadniczymi problemami. Do najważniejszych należy odkrywanie i opisywanie zbrodni na Polakach i obywatelach polskich innych narodowości. Drugim istotnym wątkiem jest dokumentowanie przejawów działań konspiracyjnych, opozycji i oporu społecznego od 1939 r. I w końcu jako trzeci z zasadniczych wątków wskazać należy zadanie odtwarzania struktury, metod działania i obsady personalnej aparatu represji Polski Ludowej i PRL. W 2016 r. poszerzono zakres chronologiczny (a zatem i tematyczny) zainteresowań pracowników Instytutu Pamięci Narodowej, który obejmuje obecnie także dokumentowanie walk o odzyskanie niepodległości w całym XX wieku. Są to dzisiaj cztery filary prowadzonych działań o charakterze naukowym, pozwalające na rozwijanie szeregu bardziej szczegółowych tematów, czego emanacją są tzw. Centralne Projekty Badawcze. To w nich w dużej części skupia się aktywność pracowników Biura Badań Historycznych.

Równolegle do badań naukowych celem funkcjonowania pionu naukowego jest upowszechnianie wyników badań w kraju i za granicą, a także formułowanie wniosków dotyczących edukacji historycznej. W praktyce zadanie to było realizowane poprzez organizację konferencji, sesji, seminariów, a także publikowanie wyników badań w opracowaniach o charakterze naukowym i popularnonaukowym. Warto zwłaszcza zauważyć duże zaangażowanie w szkolenia organizowane wspólnie z pionem edukacyjnym IPN dla nauczycieli, w tym także przygotowywanie materiałów edukacyjnych. Przez cały ten okres czasu naukowcy Biura Badań Historycznych towarzyszą uczniom, studentom i nauczycielom jako wykładowcy, recenzenci czy jurorzy w konkursach historycznych. Charakter wychowawczy, poznawczy i kształcący mają publikowane we Wrocławiu wspomnienia świadków historii – ofiar totalitaryzmów: Sybiraków, osadników na Ziemiach Zachodnich, ofiar służb komunistycznych – polskich i sowieckich.
Od początku działania naukowe miały charakter badań podstawowych. Ze względu na utrzymywanie przez lata działań komunistycznego aparatu represji w tajemnicy, badacze stanęli przed problemem odtwarzania od podstaw takich danych jak: liczba represjonowanych (aresztowanych, skazanych, zamordowanych), wielkość oporu społecznego (organizacje zwłaszcza szczebla lokalnego), organizacja i obsada aparatu bezpieczeństwa (struktura, zakres zadań, biografie pracowników UB, SB), umiejscowienie bezpieki w obrębie systemu władzy komunistycznej Polski (zależności i współpraca z PPR/PZPR, wymiarem sprawiedliwości, administracją). Wyrazem tego jest szereg publikacji poświęconych powiatowym i wojewódzkim strukturom aparatu represji na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie.

Z czasem, gromadząc coraz większą ilość danych zaczęto poszerzać spektrum badań, szukając odpowiedzi na pytanie o wpływ aparatu bezpieczeństwa na życie społeczne czy gospodarcze. W zależności od tematyki było to albo otwieranie zupełnie nowych przestrzeni badawczych albo uzupełnianie wiedzy, znanej dotąd jedynie z jednego punktu widzenia. Dotyczy to zwłaszcza polskiej konspiracji, dzieje której do powstania IPN znane były przede wszystkim ze wspomnień jej uczestników, dość wątła była natomiast wiedza o zakresie, metodach działań operacyjnych różnych struktur bezpieki. To właśnie we Wrocławiu zaproponowano podjęcie interdyscyplinarnych badań nad aparatem bezpieczeństwa, wykraczające poza badania o charakterze podstawowym. Trwałym efektem tych prac są książki pod wspólnym tytułem „Antropologia bezpieki”.

Kolejną bardzo istotną częścią badań historyków z wrocławskiego BBH pozostaje odtwarzanie i dokumentowanie dziejów opozycji po 1975 r. To tu skupiały się początki prac nad „Encyklopedią Solidarności”, tu także jest centrum badań nad „Solidarnością Walczącą”. Aktywność na tym polu daleko wykracza poza klasyczne działania naukowe, inicjatywy IPN mają często charakter integrujący środowisko byłych i obecnych członków „Solidarności”, a ilość materiałów zebranych przez ponad dekadę ma olbrzymią wartość archiwalną. Podobnie rzecz się ma jeśli idzie o studia nad historią wojskowości, w tym w szczególności przypominające sylwetki oficerów wojska polskiego odrodzonej Rzeczypospolitej.

Wymiernym efektem każdej pracy naukowej są przede wszystkim konferencje i publikacje, dzięki czemu możliwe było upowszechnianie w obiegu naukowym efektów badań opartych na zgromadzonych w archiwum Instytutu materiałach źródłowych. Przez blisko 20 lat staraniem zatrudnionych w Oddziałowym Biurze Badań Historycznych IPN we Wrocławiu zorganizowano kilkadziesiąt krajowych i międzynarodowych konferencji naukowych na temat szeroko rozumianego problemu funkcjonowania aparatu represji Polski Ludowej i PRL z jednej oraz losów ludzi, będących jego ofiarami z drugiej strony. Zaczęło się od spotkania i refleksji na temat młodzieżowych organizacji konspiracyjnych po II wojnie światowej w 2002 r. W kolejnych latach podejmowano szereg różnych tematów, wprowadzając do obiegu naukowego wiele informacji dotyczących dziejów regionu i Polski w XX wieku.
Wspominana interdyscyplinarność badań ośrodka wrocławskiego nie ogranicza się bowiem tylko do analizowania aparatu bezpieczeństwa, co wynika z przeświadczenia, że opresyjność systemu nie zawęża się do faktu istnienia organizacji totalnych (UB, PZPR) i jego funkcjonariuszy lecz kryje się w zjawiskach natury socjologicznej i kulturowej. Dlatego też prowadzono projekty związane z losami kobiet w obliczu dwóch totalitaryzmów, zjawiskiem kontrkultury, pamięci zbiorowej czy przemocy.

Oddziałowe Biuro Badań Historycznych we Wrocławiu jest częścią środowiska naukowego regionu, czego dowodem jest bliska współpraca ze środowiskiem akademickim Wrocławia, Opola, ale także z badaczami z zagranicy. Objawiała się ona m.in. we wspólnie organizowanych konferencjach naukowych i publikowaniem tomów studiów. W ostatnich latach efektem współpracy z Instytutem Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego były np. dwie międzynarodowe konferencje poświęcone okolicznościom odzyskania przez Polskę niepodległości. Od 2007 r. Oddział we Wrocławiu jest współorganizatorem Wrocławskich Spotkań z Historią Gospodarczą, plonem których są corocznie dwa tomy pokonferencyjne. Pion badawczy IPN we Wrocławiu od kilku lat rozwija także współpracę międzynarodową z najbliższymi geograficznie sąsiadami – Czechami, Słowakami i Niemcami. W 2019 r. ukazał się polsko-niemiecki tom studiów o propagandzie, w przygotowaniu są kolejne dotyczące wspólnoty losów Polaków, Czechów i Słowaków w XX wieku czy też spojrzenia na rok 1939 z polskiego i niemieckiego punktu widzenia.

Formą docenienia pracy historyków zatrudnionych w Oddziałowym Biurze Badań Historycznych jest nie tylko fakt zatrudniania ich w jednostkach uniwersyteckich, ale też uzyskiwanie kolejnych stopni naukowych. Warto wskazać, że aż pięciu z nich w uznaniu dorobku uzyskało stopień doktora habilitowanego, kilkunastu innych zaś stopień doktora. W 2007 r. nagrodę Klio (II stopnia) zyskała książka Sebastiana Ligarskiego W zwierciadle ogłoszeń drobnych. Życie codzienne na Śląsku w latach 1945–1949. W 2013 r. monografia Roberta Klementowskiego W cieniu sudeckiego uranu. Kopalnictwo uranu w Polsce 1947–1973 wygrała konkurs na najlepszą publikację dotyczącą energetyki jądrowej i jej wpływu na społeczeństwo, środowisko i gospodarkę. W 2020 r. Kamil Dworaczek otrzymał stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców.

Historycy Oddziałowego Biura Badań Historycznych od dwóch dekad wnoszą swój wkład w poznawanie dziejów regionalnych Dolnego Śląska i Opolszczyzny. Zaangażowani w setki inicjatyw własnych i we współpracy z organizacjami i instytucjami zewnętrznymi stanowią ważny element kształtowania świadomości zbiorowej współczesnego pokolenia Polaków.

.

plus.gazetawroclawska.pl

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2021 Polska Press Sp. z o.o.